Άσκηση και καρδιά

Θα το έχεις ακούσει πολλές φορές ότι η γυμναστική, η άσκηση και γενικά η άθληση κάθε μορφής κάνουν καλό στην καρδιά. Για να μάθουμε περισσότερα για αυτό αλλά και για να δούμε πως η άσκηση βοηθάει τους καρδιοπαθείς μιλήσαμε με τον Κλινικό Εργοφυσιολόγο Δημήτρη Δελή.

Πάμε να τα πιάσουμε ένα ένα.

Τα οφέλη της άσκησης είναι αδιαμφισβήτητα στους καρδιοαναπνευστικούς δείκτες.

  1. Αυξάνει την μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου (VO2 max)
  2. Μειώνει την αρτηριακή πίεση και την καρδιακή συχνότητα για ένα υπομέγιστο έργο
  3. Αυξάνεται το αναερόβιο κατώφλι (εκτελώ την ίδια δραστηριότητα με λιγότερο κόπο)

Τα οφέλη της άσκησης στους καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου

  1. Αυξάνει την καλή χοληστερόλη HDL και μειώνει την κακή LDL
  2. Μειώνει την συστολική και διαστολική πίεση ηρεμίας
  3. Μειώνει τον συνολικό λιπώδη ιστό
  4. Υψηλότερα επίπεδα άσκησης συνδέονται με λιγότερους θανάτους από Στεφανιαία νόσο (ACSM Guidelines 10th edition)

Άλλα οφέλη της άσκησης.

  1. Αύξηση προσδόκιμου ζωής
  2. Πρόληψη σακχαρώδους διαβήτη
  3. Υπέρτασης
  4. Πρόληψη άνοιας

Άσκηση και στεφανιαία νόσος

Σύμφωνα με μελέτη (Asbury EA, Webb CM, Probert H, et al. Cardiac rehabilitation to improve physical functioning in refractory angina: a pilot study. Cardiology 2012;122:170–7.) άσκηση σε ασθενείς με Στεφανιαία νόσο 80 λεπτών διάρκειας 8 εβδομάδων έντασης 60-80 % Καρδιακής συχνότητας εφεδρείας (HRR) αερόβια άσκηση βελτίωσε την αερόβια ικανότητα και την ποιότητα ζωής αυτών των ασθενών. Σε ασθενείς που έχουν νοσήσει πρόσφατα συνιστάται άσκηση μόνο σε προγράμματα αποκατάστασης υπό ιατρική επίβλεψη και με εξειδικευμένο προσωπικό (Κλινικούς Εργοφυσιολόγους, Καρδιολόγους). Σε μελέτη των Chen C-H, Chen Y-J, Tu H-P, et al. Benefits of exercise training and the correlation between aerobic capacity and functional outcomes and quality of life in elderly patients with coronary artery disease. Kaohsiung J Med Sci 2014;30:521–30, άσκηση σε ποδήλατο διάρκειας 12 εβδομάδων, 3 φορές την εβδομάδα έντασης 60-80% HRR για 50 λεπτά ανά συνεδρία βελτίωσε την καρδιοαναπνευστική ικανότητα και την ποιότητα ζωής αυτών των ασθενών.  Συστήνεται αερόβια άσκηση είτε συνεχόμενης μέτριας έντασης είτε διαλειμματικής υψηλής έντασης σε προγράμματα αποκατάστασης υπό ιατρική επίβλεψη. Φαίνεται σύμφωνα με μελέτη των Viviane M. Conraads et al. Aerobic interval training and continuous training equally improve aerobic exercise capacity in patients with coronary artery disease: The SAINTEX-CAD study☆ ότι ένα πρόγραμμα άσκησης 3 φορές την εβδομάδα διάρκειας 12 εβδομάδων είτε συνεχόμενης αερόβιας μέτριας έντασης 70-75% Mέγιστης Καρδιακής Συχνότητας είτε διαλειμματικής υψηλής έντασης 90-95% Μέγιστης Καρδιακής Συχνότητας παρουσίασε παρόμοια οφέλη στην καρδιοαναπνευστική ικανότητα των ασθενών. Σε ότι αφορά την άσκηση χωρίς επίβλεψη πρέπει να γίνεται μετά από ενδελεχή ιατρικό έλεγχο και με τη συγκατάθεση του καρδιολόγου. Συστήνεται μέτριας έντασης αερόβια άσκηση 30-60 λεπτών 60-75% Καρδιακής Συχνότητας Εφεδρείας 5 φορές την εβδομάδα μόνο σε σταθεροποιημένους ασθενείς.

Φάσεις αποκατάστασης ασθενών με καρδιακά νοσήματα

  1. Από την στιγμή που νοσηλεύεται ο ασθενής στο νοσοκομείο μέχρι την έξοδο, βρίσκεται υπό συνεχή ηλεκτροκαρδιογραφική παρακολούθηση
  2. Από τη στιγμή  εξόδου απ’ το νοσοκομείο μέχρι τους 3 πρώτους μήνες. Η άσκηση πραγματοποιείται σε οργανωμένα κέντρα όπου υπάρχει η δυνατότητα συνεχούς επίβλεψης καθώς και καταγραφής του ηλεκτροκαρδιογραφήματος.
  3. Συνήθως από τον 4ο μήνα έως τον 12ο. Η ηλεκτροκαρδιογραφική καταγραφή απουσιάζει και εφαρμόζεται μόνο σε ασθενείς υψηλού κινδύνου. Σταδιακή διακοπή παρακολούθησης πάντα με προσοχή.
  4. Άσκηση χωρίς ηλεκτροκαρδιογραφική παρακολούθηση. Ο ασθενής δύναται να ασκείται μόνος του εφόσον μπορεί να αναγνωρίσει και να αξιολογήσει τυχόν συμπτώματα. Αφορά το χρονικό διάστημα μετά το πέρας του 1ου έτους από το συμβάν.

Σύμφωνα με  τον American association of Cardiovascular and Pulmonary rehab (AACVPR) Χαμηλού κινδύνου ασθενείς χαρακτηρίζονται εκείνοι που:

  • Έχουν καλή λειτουργία αριστερής κοιλίας (κλάσμα εξώθησης >50%)
  • Απουσία κοιλιακών αρρυθμιών ή στηθάγχης κατά τη διάρκεια του τεστ κόπωσης
  • Λειτουργική ικανότητα ≥7 MΕΤS (VO2 MAX 24.5 ml/kg/min)

Μέτριου κινδύνου ασθενείς χαρακτηρίζονται εκείνοι που:

  • Παρουσιάζουν συμπτώματα στηθάγχης ή δύσπνοιας, ζάλης σε υψηλά επίπεδα έντασης >7 mets
  • Λειτουργική ικανότητα <5METS (VO2 MAX 17 ml/kg/min)
  • Κλάσμα εξώθησης 40-49% σε ηρεμία

Υψηλού κινδύνου ασθενείς χαρακτηρίζονται εκείνοι που:

  • Παρουσιάζουν κοιλιακές αρρυθμίες κατά τη διάρκεια του τεστ κόπωσης ή στην φάση ανάκαμψης
  • Παρουσία στηθάγχης σε χαμηλά επίπεδα έντασης <5METS
  • Μη φυσιολογική απόκριση στην άσκηση (σταθερή ή πτωτική τάση της συστολικής αρτηριακής πίεσης παρά την αύξηση του έργου, σοβαρού βαθμού μετασκησιακής υπότασης
  • Κλάσμα εξώθησης <40%

Οι ασθενείς χαμηλού κινδύνου μπορούν να ασκούνται εφόσον προηγηθεί λεπτομερής καρδιολογικός έλεγχος ακόμα και χωρίς επίβλεψη αν βρίσκονται στη 4η φάση της αποκατάστασης.

 Όσοι ασθενείς χαρακτηρίζονται μεσαίου ή υψηλού κινδύνου θα πρέπει να γυμνάζονται υπό τις οδηγίες και την επίβλεψη ειδικά εκπαιδευμένων αθλητικών επιστημόνων, των κλινικών εργοφυσιολόγων, σε συνθήκες και χώρους όπου πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις ασφαλείας.

Άσκηση και Καρδιακή Ανεπάρκεια (ACSM GUIDELINES 10TH EDITION)

 Αερόβια άσκησηΜυϊκή ενδυνάμωσηΕυλυγισία
Συχνότητα3-5 φορές/εβδ1-2 φ/εβδ 
μη διαδοχικές ημέρες
≥ 2-3 φ/εβδ
Ένταση60-80%HRR( ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΦΕΔΡΕΙΑΣ)40-50% 1ΜΕ για το άνω μέρος, μέχρι 70% για το κάτω μέρος μετά από αρκετούς μήνες 
Χρόνοςπροοδευτικά αυξανόμενα από 30-60 λεπτά2 σετ 10-15 επαναλήψεις για τις μεγάλες μυϊκές ομάδες10-30 δευτερόλεπτα 2-4 επαναλήψεις για κάθε διάταση
ΤύποςΔιάδρομος, στατικό ποδήλατο, περπάτημαΣτατικά μηχανήματα 
  • Έπειτα από 4 εβδομάδες αερόβιας άσκησης ενδείκνυται να εισάγεις την προπόνηση με αντιστάσεις
  • Σε ασθενείς με βηματοδότη απινιδωτή η ένταση της άσκησης πρέπει να διατηρείται σε επίπεδα 10-15 παλμούς κάτω απ’ το κατώφλι του προγραμματισμένου απινιδωτή.
  • Αν ένας ασθενής έχει συγκεκριμένο ισχαιμικό κατώφλι ≥1mm (παρουσία ισχαιμίας σε συγκεκριμένη ένταση), η υψηλότερη ένταση της άσκησης πρέπει να διατηρείται 10 παλμούς κάτω από το ισχαιμικό κατώφλι.
  • Η προοδευτική αύξηση της αερόβιας άσκησης είναι 1-5 λεπτά ανά συνεδρία ή 10-20% ανά εβδομάδα.
  • Η προοδευτική αύξηση της προπόνησης με αντιστάσεις είναι 2-10%, όταν ο ασθενής δύναται να εκτελέσει 1-2 επαναλήψεις παραπάνω απ’ τον επιθυμητό στόχο σε 2 διαδοχικές συνεδρίες

ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΔΕΙΞΗΣ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

  • Πτώση της αρτηριακής πίεσης ≥10 mmHG με αύξηση του έργου
  • Στηθάγχη
  • Υπερβολική αύξηση αρτηριακής πίεσης. Συστολική >250 mm HG, διαστολική >115 mm HG
  • Δύσπνοια
  • Σύγχυση, ναυτία, κυάνωση
  • Αδυναμία αύξησης της Καρδιακής Συχνότητας με την αύξηση της έντασης της άσκησης

Σε ασθενείς με συνυπάρχοντα αναπνευστικά νοσήματα προσέχουμε πάντα τον κορεσμό του Οξυγόνου. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του  ACSM πτώση του κορεσμού ≤80% σταματάμε άμεσα την άσκηση.

ΔΕΛΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ
Κλινικός Εργοφυσιολόγος

BSc Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού (ΕΚΠΑ)
MSc Μοριακή και Εφαρμοσμένη Φυσιολογία (ΕΚΠΑ, Ιατρική Σχολή Αθηνών)
PhD candidate Εργαστήριο Κλινικής Εργοσπιρομετρίας Άσκησης και Αποκατάστασης Ιατρικής Σχολής Αθηνών, Νοσοκομείο ‘’Ευαγγελισμός’’